Соңғы күндері Түркістан облысында жауын-шашын көлемінің артуына байланысты тұрғындар арасында бұл құбылысты «Жасанды жаңбыр» жобасымен байланыстыратын түрлі пікірлер тарады. Алайда мамандар өңірде байқалған жауын-шашынның аталған жобаға ешқандай қатысы жоқ екенін мәлімдеді. «Қазгидромет» мамандарының түсіндіруінше, облыс аумағындағы жауын-шашын атмосфералық фронттар мен циклондардың әсерінен қалыптасқан табиғи метеорологиялық құбылыс болып табылады.
Жалпы, «Жасанды жаңбыр» жобасы Мемлекет басшысының жаңа технологияларды енгізу және табиғи ресурстарды тиімді пайдалану жөніндегі тапсырмалары аясында қолға алынған пилоттық бастама саналады. Жобаның негізгі мақсаты – жауын-шашын мөлшерін арттыру емес, шөлейттену процесін бәсеңдету, құм көшкіндерінің алдын алу және экологиялық ахуалды жақсарту. Осы бағытта халықаралық тәжірибелер зерттеліп, заманауи технологияларды қолдану мүмкіндіктері қарастырылуда.
Пилоттық жобаны жүзеге асыру үшін Түркістан облысының таңдалуы да кездейсоқ емес. Соңғы жылдары өңірде су тапшылығы мәселесі өзекті болып отыр. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және құрғақшылықтың жиілеуі ауыл шаруашылығы саласына айтарлықтай әсер етуде. Осыған байланысты мамандар табиғи тепе-теңдікті сақтауға бағытталған қосымша ғылыми әдістерді сынақтан өткізуді қолға алған.
Түркістан облысының ауыл шаруашылығы басқармасына қарасты «Тұран су» шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік коммуналдық кәсіпорнының директоры Қазыбек Бедебаевтің айтуынша, биылғы жылдың 17 мамырынан бастап тәжірибелік жұмыстар жүргізілуде. Осы уақытқа дейін төрт рет арнайы ұшу операциясы ұйымдастырылып, Созақ ауданындағы Жуантөбе-Тасты аумағы мен Қызылқұм өңірінің белгілі бір нүктелеріне арнайы реагенттер шашылған.
Мамандардың мәліметінше, қолданылатын реагенттердің әсер ету радиусы шамамен бес шақырым көлемін ғана қамтиды. Сондықтан олардың әсері нақты белгіленген шағын аумақпен шектеледі. Ал соңғы күндері Түркістан облысының әртүрлі аудандарында байқалған жауын-шашын кең көлемді атмосфералық процестердің нәтижесі болып табылады. Бұл жағдай ғылыми бақылаулар мен метеорологиялық деректер арқылы толық расталған.
Жоба аясында жүргізіліп жатқан жұмыстардың басты мақсаты – атмосферадағы ылғал деңгейін арттыру арқылы жердің ылғал балансын тұрақтандыру. Сонымен қатар құм көшкіндерінің белсенділігін төмендету, жайылымдық жерлердің жағдайын жақсарту және табиғи экожүйелердің тұрақтылығын сақтау көзделген. Әсіресе шөлейт және жартылай шөлейт аймақтар үшін мұндай зерттеулердің маңызы зор.
Мамандардың пікірінше, жасанды жаңбыр технологиялары әлемнің бірқатар мемлекеттерінде қолданылып келеді. Атап айтқанда, Біріккен Араб Әмірліктері, Қытай, АҚШ және Австралия сияқты елдерде бұл бағыттағы ғылыми зерттеулер бірнеше жылдан бері жүргізіліп келеді. Түркістан облысындағы пилоттық жоба да осы халықаралық тәжірибені зерттеу және жергілікті табиғи ерекшеліктерге бейімдеу мақсатында жүзеге асырылуда.
Жобаның тағы бір ерекшелігі – оны іске асыру үшін мемлекеттік бюджеттен қаржы бөлінбеген. Барлық жұмыстар халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастық аясында жүргізілуде. Жобаға қатысушы Біріккен Араб Әмірліктерінің мамандары тәжірибе алмасу мақсатында өздерінің технологиялық мүмкіндіктерін ұсынып, барлық шығындарды өз қаражаты есебінен қаржыландырып отыр.
Қазіргі таңда жүргізілген жұмыстардың нәтижелері арнайы бақылауға алынған. Мамандар атмосфералық көрсеткіштерді, ауа ылғалдылығын, топырақтың жағдайын және экологиялық өзгерістерді тұрақты түрде талдап келеді. Алынған мәліметтер болашақта жобаның тиімділігін бағалауға және оны жетілдіруге негіз болады.
Сарапшылардың айтуынша, мұндай технологиялар табиғат заңдылықтарын толық өзгерте алмайды. Олар тек белгілі бір қолайлы жағдайларда атмосфералық процестерге ықпал етуі мүмкін. Сондықтан жасанды жаңбыр технологиясын табиғи жауын-шашынның баламасы ретінде емес, экологиялық мәселелерді шешуге бағытталған қосымша ғылыми құрал ретінде қарастырған жөн.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында жүзеге асырылып жатқан «Жасанды жаңбыр» жобасы өңірдегі экологиялық жағдайды жақсартуға бағытталған тәжірибелік бастама болып табылады. Ал соңғы күндері байқалған жауын-шашын табиғи циклондық процестердің нәтижесі екені мамандар тарапынан нақты айтылып отыр. Жоба бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары алдағы уақытта да жалғасып, оның қорытындылары жан-жақты сарапталатын болады.
Сонымен қатар аталған жоба өңірдегі су ресурстарын басқарудың жаңа тәсілдерін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ғылыми зерттеулер нәтижесінде алынған деректер шөлейттенуге қарсы күрес, жайылымдық жерлердің өнімділігін арттыру және климаттық өзгерістердің салдарын азайту бағытындағы болашақ бағдарламаларды әзірлеуде маңызды рөл атқармақ. Мамандардың айтуынша, тәжірибелік жұмыстардың қорытындылары оң нәтиже көрсеткен жағдайда, мұндай технологияларды экологиялық ахуалы ұқсас басқа өңірлерде де қолдану мүмкіндігі қарастырылуы мүмкін.
